Mutfakta yağ yangını: sakın su dökme

Ev yangınlarının büyük bölümü mutfakta, çoğu da kızgın yağla başlar. Tavadaki yağ tutuştuğunda zihin panikle “söndür” der ve el çoğu zaman musluğa gider. İşte tam burada en tehlikeli refleksi bilmek hayat kurtarır: yanan yağa su dökmek alevi söndürmez, patlatır.

Neden su değil?

Yanan yağ 300 dereceyi geçer. Üstüne dökülen su o ısıda anında buharlaşır ve hacmini binlerce kat büyütür. Bu ani buhar, yanan yağı yukarı ve dışarı fırlatır — bir alev topu olarak yüzüne, kollarına ve mutfağa yayılır. Yani su, küçük bir tava yangınını bir saniyede oda yangınına çevirir.

Aynı mantıkla un, deterjon ya da bezi sallayarak söndürmeye çalışma; un patlayıcı toz, hava akımı ise körüktür.

Doğru sıra: kapat, kapat, bekle

Yağ tutuştuğunda adımlar sade ve hızlıdır:

• Ocağı kapat. Isı kaynağını kes; çoğu küçük yangın beslenmediğinde söner.
• Üstünü kapat. Yangının oksijenini kes: tavaya tam oturan metal bir kapak, bir tepsi ya da iyice sıkılmış ıslak bir bez ile ağzını boğ. Alev havayla beslenemezse söner.
• Bekle ve dokunma. Kapağı hemen kaldırma; yağ hâlâ kızgındır, hava girince yeniden tutuşabilir. Tava tamamen soğuyana kadar üstü kapalı kalsın ve yerinden oynatma.

Evinde mutfağa uygun bir yangın battaniyesi ya da ABC/F sınıfı söndürücü bulundurmak bu işi daha da kolaylaştırır. Söndürücünün doğru türünü seçmek ve panik anında nasıl kullanılacağını önceden bilmek için yangın söndürücün var mı, kullanmayı biliyor musun yazısına da göz at. Yangın battaniyesini ocağın hemen yanına değil, ocaktan birkaç adım ötedeki erişebileceğin bir yere as; çünkü alevin tam yanındaki bir dolaba uzanmak zorunda kalmak istemezsin. Adım adım anlatım için mutfakta yağ yangını rehberine bak.

Yangını hiç başlatmamak

En iyi söndürme, gereği olmayan söndürmedir. Yağ yangınlarının çoğu, ocak başından uzaklaşılan o kısa anda çıkar. Yağ kızarken telefona, kapıya ya da başka bir odaya gidip oyalanma; kızgın yağ birkaç dakikada tutuşma sıcaklığına ulaşabilir. Yağdan ince bir duman tütmeye başladıysa bu bir uyarıdır: ocağı kıs ya da kapat, çünkü duman alevden hemen önce gelir. Bu uyarıyı sen uyurken ya da başka odadayken yakalayacak olan da çoğu zaman bir duman dedektörüdür. Tavanın sapını ocağın dışına değil içeri doğru çevir ki geçerken çarpıp devirmeyesin. Ocak çevresini yağlı bez, kâğıt havlu ve ambalajdan uzak tut; bunlar alevi tavadan mutfağa taşıyan köprülerdir.

Söndürmek mi, kaçmak mı?

Her yangını söndürmek senin işin değil. Alev tavadan davlumbaza ya da dolaba sıçradıysa, duman çoğaldıysa veya bir-iki denemede kontrol altına alamıyorsan, kahramanlık yapma. Kapıyı arkandan kapat, herkesi dışarı çıkar ve 112’yi ara. Eşya yeri doldurulur; saniyeler dolmaz.

Bu kararı önceden vermek, panik anında düşünmekten çok daha kolaydır.

Özet

Yağ yangınının kuralı tek cümle: su yok, kapak var. Ocağı kapat, ağzını metal kapak ya da ıslak bezle boğ, soğusun diye bekle; sıçradıysa söndürmeye değil çıkmaya odaklan. Mutfağına bir kapak ve bir söndürücüyü bugünden hazır koy. Panik yok; doğru hamleyi bilen el, telaşlı elden çok daha hızlıdır.