Alerji ve anafilakside acil müdahale
Anafilaksi hayatı tehdit eden hızlı bir alerjik tepkidir. Belirtileri tanı, varsa adrenalin oto-enjektörü dış uyluğa hemen uygula ve 112 ara. Kişiyi yatır, ayağa kaldırma; gerekirse ikinci doz.
Bu içerik profesyonel tıbbi yardımın yerini tutmaz. Anafilaksiden şüphelenirsen hemen 112’yi ara. Adrenalin oto-enjektörü reçeteyle alınır; nasıl ve ne zaman kullanılacağını hekimin/eczacın gösterir. Aşağıdakiler temel bir hatırlatmadır.
⏱️ 30 saniyede
- Anafilaksi dakikalar içinde ölümcül olabilen ağır alerjik tepkidir.
- Belirti: nefes darlığı/hırıltı, dil-dudak-boğaz şişmesi, yaygın kızarıklık/kurdeşen, ani halsizlik/bayılma.
- Varsa adrenalin oto-enjektörünü dış uyluğa (giysi üstünden olur) hemen uygula.
- 112’yi ara; “anafilaksi” olduğunu söyle.
- Kişiyi sırtüstü yatır, bacaklarını kaldır; nefes zorsa oturt. Ayağa kaldırma.
Anafilaksiyi tanı
Bilinen bir alerjen (besin, arı/böcek sokması, ilaç, lateks) sonrası hızla gelişen:
- Solunum: Nefes darlığı, hırıltı, öksürük, boğazda sıkışma, ses kısıklığı.
- Cilt: Yaygın kurdeşen, kızarıklık, kaşıntı; dudak/dil/yüz/göz kapağı şişmesi.
- Dolaşım: Ani halsizlik, baş dönmesi, solgunluk, bayılma (tansiyon düşmesi).
- Sindirim: Şiddetli karın ağrısı, kusma.
İki sistem birden etkilendiyse (ör. cilt + solunum) ya da tansiyon düştüyse → anafilaksi kabul et, bekleme.
Ne yaparsın
- Adrenalin oto-enjektörünü kullan. Kişide varsa (ör. reçeteli oto-enjektör), dış uyluğun ortasına (pantolon üstünden olur) bastırarak uygula; cihazın talimatına göre birkaç saniye basılı tut.
- 112’yi ara. “Anafilaksi, adrenalin yapıldı” de. Adrenalin yapılsa da hastane şart.
- Pozisyon ver. Sırtüstü yatır, bacakları yukarı (tansiyonu destekler). Nefes almakta zorlanıyorsa oturmasına izin ver; kusuyorsa yan çevir.
- Ayağa kaldırma / yürütme. Ani ayağa kalkma ölümcül tansiyon düşüşü yapabilir.
- İkinci doz. 5-15 dakikada düzelme yoksa ve ikinci enjektör varsa, tekrar uygulanabilir (112 yönlendirir).
- Nefes/dolaşım durarsa CPR.
Yapma
- Belirtiler “geçer mi” diye beklemek — anafilakside zaman hayattır.
- Adrenalin yerine yalnız antihistaminik/su vermeyi yeterli sanmak.
- Kişiyi ayağa kaldırmak/yürütmek.
- Adrenalin yaptıktan sonra hastaneyi atlamak (tepki tekrarlayabilir).
Önceden hazırlık
- Bilinen ağır alerjin varsa oto-enjektörü her zaman yanında ve çantanda bulundur; son kullanma tarihini takip et.
- Yakınların nasıl kullanılacağını bilsin.
- Tıbbi acil bilgi kartında alerjini ve oto-enjektör taşıdığını belirt.
Kime göre uyarla
- Çocuk: Oto-enjektörün çocuk dozu farklıdır; okul/kreş bunu bilsin ve erişebilsin.
- Arı alerjisi: Açık alanda ve afet sahasında risk artar; enjektörü yanından ayırma.
Sonraki adım
Genel akış: temel ilk yardım. Kronik/alerjik durumların kaydı için kronik hastalıkta acil plan.
Kaynaklar
Anafilaksi şüphesinde tek doğru karar: adrenalin (varsa) + 112. Bu yazı eğitim/tedavi yerine geçmez.