Afet ve Acil Durum
Her krizin temeli ve Türkiye’nin başlıca afetleri: plan, çanta ve tahliye; deprem, yangın ve sel için hazırlık.
59 rehber
Acil durum hazırlığına nereden başlamalısın?
Her krizde işe yarayan temel akış: riskini tanı, planını yap, çantanı hazırla, buluşma noktanı belirle. Bugün 15 dakikada başla.
Rehberi okuDeprem anında ne yapmalısın: çök, kapan, tutun
Sarsıntı öncesi, sırası ve sonrası için sade bir akış: eşyaları sabitle, doğru anda çök-kapan-tutun, güvenle tahliye et.
Rehberi okuSel ve su baskınında ne yaparsın?
Sel öncesi önlem, baskın anında yüksek yere çıkış ve sonrası temizlik. Altın kural: sele girme — 15 cm su seni, 60 cm aracı sürükler.
Rehberi okuYangında ne yaparsın: önle, söndür, tahliye et
Evde yangını önleme, duman dedektörü, söndürücüyü doğru kullanma ve dumanın altından güvenli tahliye. Küçük yangını söndür, büyüğünden kaç.
Rehberi okuAni sel (flash flood): dakikalar içinde ne yapılır?
Ani sel az yağışta bile dakikalar içinde gelir. Hemen yüksek yere çık, dere yatağı ve alt geçitten uzak dur, suya girme. Uyarıları (MGM/AFAD) ciddiye al.
Rehberi okuApartmanda yangın tahliyesi
Apartmanda yangında: kapıyı ısısıyla yokla, dumanın altından alçalarak ilerle, merdiveni kullan (asansör yok), kapıları arkandan kapat, dışarıda buluş.
Rehberi okuÇök, kapan, tutun: yatakta ve gece deprem
Deprem gece yatakta yakalarsa doğru refleks: yatakta kal, yüzükoyun dön, başını ve enseni yastıkla koru. Karanlıkta koşma.
Rehberi okuTahliye mi, evde sığınmak mı?
Doğru karar senaryoya bağlıdır. Yangın, yükselen sel, gaz kaçağı ve yapı hasarında çık; dışarıdaki kimyasal/şiddetli hava ve güvenli çıkış yoksa içeride sığın.
Rehberi okuAraçla sel suyuna girmek: neden ölümcül?
30 cm su birçok aracı yüzdürür, 60 cm sürükler. Su birikmiş yoldan geçme; yolu çevir, geri dön. Araç kapılırsa ve su yükseliyorsa aracı bırak.
Rehberi okuAcil durumda buluşma noktası nasıl seçilir?
İki buluşma noktası belirle: biri evin hemen yakınında, biri mahalle dışında. Açık, herkesin tarif edebileceği ve güvenli yerler olsun; ailecek paylaş ve dene.
Rehberi okuÇök, kapan, tutun: mutfakta deprem
Mutfakta deprem: ocaktan ve devrilen dolaplardan uzaklaş, sağlam masa altına gir, başını koru. Sarsıntı sonrası cam ve sıcak sıvıya dikkat.
Rehberi okuMutfak ve yağ yangınını söndürme
Yağ yangınına asla su dökme; ocağı kapat ve metal kapakla boğ. Tavayı oynatma. Büyürse çık ve 112. Su, alev alan yağı patlatır.
Rehberi okuBodrum ve zemin katı sele karşı korumak
Bodrum ve zemin sel riskinin en yüksek olduğu yerdir. Değerli/elektrikli eşyayı yükselt, mazgalları temiz tut, çek-valf ve kapak gibi önlemleri düşün.
Rehberi okuÇök, kapan, tutun: tekerlekli sandalyede deprem
Tekerlekli sandalyedeysen depremde: frenle, öne eğil, baş ve enseni kollarınla ya da bir yastıkla koru, sarsıntı bitene kadar bekle.
Rehberi okuElektrik kaynaklı yangın
Önce akımı kes (şalter/fiş). Akım varken suyla müdahale etme; kuru kimyevi toz ya da CO2 söndürücü kullan. Söndüremiyorsan çık ve 112.
Rehberi okuŞehir dışı "ortak kişi" iletişim planı
Yerel hatlar kilitlense de uzak bağlantı çoğu zaman çalışır. Şehir dışından tek bir ortak kişi belirle; herkes durumunu ona SMS'le bildirsin, o da aileyi haberdar etsin.
Rehberi okuAcil durum çantası nerede ve nasıl saklanır?
Çantanı kapının yanında, 5 saniyede kapıp çıkabileceğin bir yerde tut. Araçta ve işte küçük birer kit bulundur; 6 ayda bir tazele.
Rehberi okuÇök, kapan, tutun: araçtayken deprem
Araçta deprem: güvenli bir açıklığa çek, dur, kemerli bekle. Köprü, üst geçit, direk ve binalardan uzak dur; sarsıntı bitince dikkatli ilerle.
Rehberi okuSel sonrası güvenli temizlik ve dezenfeksiyon
Sel suyu kirlidir ve elektrik yüklü olabilir. Yetkili onayı olmadan dönme; eldiven-çizme kullan, küfü temizle, içme suyunu doğrula, hasarı fotoğrafla.
Rehberi okuYangın söndürücü seçimi ve kullanımı (PASS)
Ev için ABC kuru kimyevi tozlu söndürücü; mutfak/elektrik için CO2. Çıkışa yakın as, basıncını kontrol et. Kullanım: pimi çek, dibe yönelt, sık, süpür.
Rehberi okuApartman ve yüksek katta afet hazırlığı
Apartman ve yüksek katta yaşıyorsan: asansör kullanma, iki kaçış yolunu bil, eşyayı sabitle, ortak alanları boş tut ve komşularla tahliyeyi konuş. Yüksek kat tahliyeyi zorlaştırır; planı önceden kur.
Rehberi okuÇök, kapan, tutun: asansördeyken deprem
Asansörde deprem: tüm kat düğmelerine bas, açılan ilk katta in. Mahsur kalırsan alarma bas, sakin ol, kapıyı zorlama. Depremden sonra asansör kullanma.
Rehberi okuDuman dedektörü: seçim, montaj ve bakım
Duman dedektörü yangını uykuda bile erken haber verir. Her kata ve yatak odalarının yakınına tak; pilini yılda iki kez test et, cihazı 10 yılda yenile.
Rehberi okuÇök, kapan, tutun: sınıfta ve okulda deprem
Sınıfta deprem: sıranın altına çök, bir elinle sıranın ayağını tut, pencereden uzak dur, öğretmenin komutunu izle. Sarsıntı bitince düzenli tahliye.
Rehberi okuMüstakil ev ve bahçeli konutta hazırlık
Müstakil ev avantaj da risk de taşır: su deposu, jeneratör ve depolama imkânı vardır ama tüp/LPG, baca ve bahçe riskleri yönetilmeli. Kendine yetme kapasiteni kur, tehlikeleri azalt.
Rehberi okuEv yangın kaçış planını çizmek
Her odadan iki çıkış yolu belirle, dışarıda bir buluşma noktası seç ve ailecek tatbikat yap. Yangında saniyeler önemlidir; plan önceden hazır olmalı.
Rehberi okuÇök, kapan, tutun: ofiste ve açık ofiste deprem
Ofiste deprem: sağlam masanın altına çök, başını koru, camdan ve devrilen raf/dolaptan uzak dur. Açık ofiste bölme panellerine güvenme.
Rehberi okuÜstün tutuşursa: dur, yat, yuvarlan
Giysin tutuşursa koşma — koşmak alevi büyütür. Dur, yere yat, yüzünü koruyarak alev sönene kadar yuvarlan. Sonra yanığı 20 dakika suyla soğut.
Rehberi okuKırsalda hazırlık: uzak mesafe ve kendine yetme
Kırsalda yardım geç gelir, yollar kapanabilir ve şebeke uzun süre kesik kalabilir. Su, gıda ve enerjide kendine yetme, telsiz/radyo ile haberleşme ve yol kapanmasına karşı plan kur.
Rehberi okuEnkaz altında kalırsan ne yaparsın?
Enkaz altında hayatta kalma: sakin kal, enerjini koru, bağırmak yerine sert yüzeye vur ya da düdük çal, tozdan korun, hareketsiz kal.
Rehberi okuMinimalist hazırlık: küçük daire ve şehirli profesyonel
Küçük dairede yer yokken bile etkili hazırlık: tek çantada akıllı kit, çok işlevli eşya, dijital belge yedeği ve her gün taşınan küçük ekipman (EDC). Az ama doğru eşyayla hazır ol.
Rehberi okuTüp (LPG) güvenliği ve gaz kaçağı
Tüp gazı kaçağında: ateş/kıvılcım yapma, elektrik düğmesine dokunma, havalandır, tüp vanasını kapat, çık. Tüpü dik ve havalandırılan yerde kullan.
Rehberi okuEvde mobilya ve eşyayı sabitleme: adım adım
Devrilecek dolap, kitaplık, televizyon, buzdolabı ve avizeyi sabitle. Depremde en ucuz ve en etkili can güvenliği önlemi.
Rehberi okuÖğrenci, yurt ve paylaşımlı evde hazırlık
Sınırlı alan, geçici konut ve ortak yaşamda hazırlık: küçük taşınabilir kit, ev arkadaşlarıyla ortak plan, yurt tahliye kurallarını öğrenme ve aileden uzaktayken iletişim. Az eşyayla, birlikte hazır ol.
Rehberi okuOrman yangını kıyısında yaşamak: savunma alanı
Orman/makilik yakınında yaşıyorsan evin çevresinde "savunma alanı" oluştur: eve yakın yanıcıları temizle, çatı/oluğu temiz tut, kıvılcıma karşı önlem al. En önemli karar erken tahliye; evi kurtarmaya kalkma.
Rehberi okuDeprem çantası: kişiye özel tam içerik
72 saatlik temel kitin üzerine kişisel katmanı ekle: ilaç, gözlük, belge, nakit, bebek/evcil ihtiyaçları. Git-çantası ve ev-çantası ayrımı.
Rehberi okuSite ve toplu yaşam alanında ortak hazırlık
Site/toplu yaşamda bireysel hazırlığın ötesi: yönetim eliyle ortak ekipman ve depo, toplanma alanı, kat/blok temsilcileri ve düzenli tatbikat. Birlikte hazırlanan bir site, krizde tek tek hanelerden güçlüdür.
Rehberi okuDeprem sonrası ilk 72 saat: ne yapılır?
Sarsıntı bittikten sonra aşama aşama: güvenlik ve yaralı kontrolü, vanalar, haber, su-gıda, barınma kararı ve artçılar.
Rehberi okuİş yerinde acil durum: çalışan rehberi
Günün çoğunu iş yerinde geçiriyorsun; oradaki acil durumu da planla: tahliye yolu ve toplanma alanını öğren, masa çantası bulundur, görev/tatbikatlara katıl, aileyle iletişim planını işe de uyarla.
Rehberi okuArtçı sarsıntılar: ne beklemeli, nasıl davranmalı?
Ana depremden sonra artçılar saatlerce, günlerce, bazen haftalarca sürer ve büyük olabilir. Hasarlı binaya girme, hazır ol, sakin kal.
Rehberi okuToplu taşımada ve metroda acil durum
Metro, otobüs, tramvay ya da trende acil durum: panik yapma, görevlinin talimatını izle, tutunarak dengeni koru, acil çıkış ve durdurma donanımını bil. Kendi başına raya/tünele inme.
Rehberi okuDeprem sonrası gaz kaçağı ve elektrik güvenliği
Gaz kokusu varsa düğmeye ve çakmağa dokunma, havalandır, vanayı kapat, çık. Elektrik ve su güvenliği için adım adım.
Rehberi okuKalabalıkta izdiham: AVM, stadyum, miting
Yoğun kalabalıkta izdiham (crowd crush) ölümcüldür; tehlike ezilme değil, göğsün sıkışıp nefes alamamaktır. Ayakta kal, akışla hareket et, kollarını göğsünün önünde tut, duvar/bariyerden uzak dur.
Rehberi okuAsansörde mahsur kalmak
Asansör elektrik kesintisi ya da arızayla durursa: sakin ol, alarm/interkomla yardım çağır, kapıyı zorlama, tavandan çıkmaya kalkma, telefon pilini koru. Asansörde mahsur kalmak korkutucu ama genelde güvenlidir.
Rehberi okuBinanın deprem riskini anlamak
Kolon, çatlak, kaçak kat ve zemin gibi işaretler; riskli yapı tespiti ve kentsel dönüşüm. Kesin karar için profesyonel/resmi değerlendirme şart.
Rehberi okuGüvenli toplanma alanını bulmak
Mahallendeki resmi toplanma alanını önceden öğren: binalardan, direklerden ve camdan uzak açık alan. Yakın + uzak iki nokta belirle.
Rehberi okuUzun süreli şehir çapında altyapı çökmesi
Günlerce süren elektrik, su, iletişim ve tedarik kesintisinde hayatta kalmanın çerçevesi: önceliklerin sırası (su > ısı > gıda > bilgi > güvenlik), stoğu yönetme, doğru bilgi kaynağı ve komşu dayanışması.
Rehberi okuSeyahatte ve yabancı yerde acil durum
Tatil ya da iş için yabancı bir şehir/ülkedeyken acil durum: yerel acil numarayı ve konaklamanın tahliye planını öğren, belge kopyalarını ve konsolosluk bilgisini hazır tut, dil engeline karşı hazırlan.
Rehberi okuKıyıda tsunami farkındalığı
Kıyıdaysan güçlü/uzun bir depremden sonra tsunami riskini bil: doğal uyarılar (deniz çekilmesi, anormal kabarma, gürültü) görülürse beklemeden yüksek/iç bölgeye çık. Resmi uyarıyı izle; deniz birkaç dalga gelene dek geri dönme.
Rehberi okuFırtına ve kuvvetli rüzgârda güvenlik
Fırtına ve kuvvetli rüzgârda: uçabilecek dış cisimleri sabitle/içeri al, pencereden uzak dur, iç/alt katta sığın, kopmuş elektrik teline yaklaşma. Uyarıları önceden takip et, son ana bırakma.
Rehberi okuKış öncesi ev ve araç hazırlığı
Kış gelmeden yapılacak hazırlık ritüeli: evde yalıtım, güvenli ısınma ve CO önlemi, stok tazeleme; araçta kış lastiği/zincir, antifriz ve kış kiti. Soğuk basmadan, sezon başında hallet.
Rehberi okuEDC: her gün taşınan ekipman kurulumu
EDC (every day carry), evden uzaktayken acil duruma hazır olmanın küçük setidir: telefon+powerbank, küçük fener, su, mini ilk yardım, iletişim kartı ve nakit. Minimal, işlevsel ve yasal sınır içinde.
Rehberi okuDüğüm ve temel ip kullanımı
Birkaç sağlam düğüm afette sabitleme, taşıma ve barınak kurmada işe yarar: kazık bağı, sekizli, tekboğum-iki yarım, izbarço. Doğru ipi seç, düğümü önceden öğren; yük taşıyan düğümlerde güvenliği abartma.
Rehberi okuHarita ve pusula ile yön bulma (internetsiz)
GPS/internet çökünce yön bulmanın temeli: kâğıt harita okumak, pusulayla yön tutmak, haritayı kuzeye göre ayarlamak ve bilinen noktalardan konum kestirmek. Çevrimdışı haritayı yedekle, temel beceriyi öğren.
Rehberi okuHeyelan riski ve belirtileri
Eğimli/dolgu arazide heyelan riskini tanı: yeni çatlaklar, eğilen ağaç/direk, kapı-pencere sıkışması, bulanan/kesilen su, anormal sesler. Şiddetli/uzun yağışta ve deprem sonrası risk artar; belirti varsa tahliye et.
Rehberi okuÇığ riski (dağlık bölge)
Dağlık ve karlı arazide çığ farkındalığı: riski artıran koşullar (eğim, taze/çok kar, ani ısınma), uyarıları takip, riskli yamaçtan kaçınma. Çığa kapılırsan tutunma, "yüzme" ve ağzının önünde hava boşluğu.
Rehberi okuEndüstriyel kaza ve kimyasal sızıntı yakınında
Yakında kimyasal sızıntı/endüstriyel kaza olursa: resmi talimatı dinle. Genelde "içeride kal-mühürle" (shelter-in-place); tahliye deniyorsa rüzgâr üstüne, dik yönde uzaklaş. Havalandırma/klimayı kapat, pencereleri mühürle.
Rehberi okuSalgın ve pandemi: hane hazırlığı
Salgın döneminde hane hazırlığı: hijyen (el yıkama, maske), evde birkaç haftalık stok, hasta izolasyonu için plan ve güvenilir bilgi kaynağı. Panik ve yığılma değil; sakin, sürdürülebilir önlem.
Rehberi oku6 ayda bir çanta ve stok bakımı
Hazırlık bir kez kurulup unutulmaz; yaşayan bir sistemdir. 6 ayda bir su/gıda/ilaç tarihlerini, pilleri, powerbank şarjını ve belge güncelliğini kontrol et. Mevsim ve hane değişimlerine göre güncelle.
Rehberi oku